Czym jest wędzidełko języka?

Wędzidełko języka to struktura łącząca język z dnem jamy ustnej. Gdy staniesz przed lustrem i wysoko uniesiesz język, zauważysz na jego środku „niteczkę”. Może być ona cienka lub masywna – w zależności od osobniczych właściwości.

Funkcją wędzidełka jest ograniczenie ruchów języka tak, aby (dosłownie) nie wypadł nam z jamy ustnej do gardła. Bywa jednak, że struktura ta nie rozwija się prawidłowo i staje się zbyt krótka. Prowadzi to do nadmiernego ograniczenia mobilności języka, a przez to jego dysfunkcji.

Nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka

Jedną z najpoważniejszych konsekwencji skrócenia wędzidełka jest nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka.

Język w spoczynku powinien znajdować się w górnej części jamy ustnej, na podniebieniu. Czubek języka powinien być położony tuż za górnymi siekaczami. Środek języka powinien przylegać do podniebienia, a jego boki opierać się na zębach trzonowych. Język powinien być tym samym szeroki i rozluźniony.

Skrócone wędzidełko często uniemożliwia ułożenie języka w takiej pozycji, więc znajduje on sobie inne miejsce spoczynku, np. opiera się na dnie jamy ustnej lub na siekaczach.

Dlaczego ma to znaczenie?

Gdy język znajduje się w prawidłowej pozycji spoczynkowej, jego mięśnie są aktywne i dzięki temu sprawne. Jeżeli pozycja języka jest nieprawidłowa, bardzo często prowadzi to do obniżonej sprawności języka oraz nadmiernego napięcia innych mięśni, które „nadrabiają” jego pracę.

Sprawny język odgrywa niezwykle ważną rolę w emisji głosu. Więcej na ten temat przeczytasz tutaj.

Zaburzenia oddechowe

Prawidłowa pozycja spoczynkowa stymuluje oddychanie nosem. Spróbuj oddychać przez usta, trzymając język wklejony do podniebienia. To trudne, prawda?

Należy sobie uświadomić, że język jest naturalnym aparatem ortodontycznym. Podczas każdego oddechu oraz aktu połykania napiera on na miejsce, w którym spoczywa. Kiedy język znajduje się w prawidłowej pozycji spoczynkowej, opór ten rozszerza podniebienie, a od drugiej jego strony – jamę nosową.

Kiedy język znajduje się w nieprawidłowej pozycji, siła oporu najczęściej działa na zęby. Jest to więc prosta droga do powstania wady zgryzu. Jednocześnie, podniebienie i jama nosowa nie rozszerzają się. Z tego powodu uzyskanie prawidłowej pozycji spoczynkowej staje się trudniejsze. Utrudnione również może stać się oddychanie przez nos, ponieważ przewód nosowy jest zwężony.

Język w nieprawidłowej pozycji nie tylko przestaje być naturalną zaporą do kierowania oddechu przez usta, ale wręcz może powodować opadanie żuchwy. Dodając do tego trudności oddechowe związane ze zwężonym przewodem nosowym, jesteśmy na prostej drodze do nawykowego oddychania przez usta, które może mieć katastrofalne skutki dla zdrowia i głosu.

Zaburzenia równowagi mięśniowej

Nasze ciało jest zbudowane w taki sposób, że świetnie dostosowuje się do zróżnicowanych okoliczności. Kiedy jeden narząd nie jest w stanie pełnić swoich funkcji, angażowane są do tego inne mięśnie. Zjawisko to nazywamy kompensacją.

Mięśnie przejmujące funkcje języka szybko stają się przeciążone. W efekcie również nie są w stanie spełniać swojej funkcji prawidłowo. Z tego powodu przy skróceniu wędzidełka języka obserwujemy nie tylko problemy związane z samym językiem, ale również pracą mięśni mimicznych, warg, mięśni żucia, podniebienia miękkiego, mięśni szyi, krtani.

Żeby tego było mało, język poprzez taśmę powięziową łączy się z resztą naszego ciała, aż po czubek palców u stóp. Specyfika powięzi polega na tym, że napięcie w jednym jej odcinku będzie ograniczać ruchomość w jej pozostałych częściach. Co to oznacza? Że skrócone wędzidełko może wpływać na napięcie całego naszego ciała!

Jak więc widzisz, ta malutka struktura może mieć ogromne znaczenie dla twojego zdrowia, głosu i samopoczucia.

Skrócone wędzidełko języka a głos

Jak się to wszystko ma do naszego głosu?

Oddech

Zaburzony oddech fizjologiczny zawsze będzie zaburzał oddech dynamiczny (czyli sposób oddychania podczas mowy i śpiewu). Na ten temat przeczytasz więcej tutaj.

Ruchomość krtani

Kontrola nad ruchomością krtani jest istotną umiejętnością wokalisty. Niekontrolowane unoszenie lub opuszczanie krtani może wpływać na poczucie napięcia i dyskomfortu podczas śpiewu. Język pośrednio łączy się z krtanią. Przy skróceniu wędzidełka ruchy języka będą pociągać do góry kość gnykową, a co za tym idzie – krtań.

Rezonans

Język jest podstawową strukturą formującą rezonans podczas śpiewu. To znaczy, że od tego, jak ułożymy język, zależy głośność i barwa głosu. Gdy ruchy języka są ograniczone, nasze możliwości formowania dźwięku również będą ograniczone. W praktyce może to oznaczać na przykład trudność w uzyskaniu dźwięczności i naturalnej barwy głosu.

Napięcia mięśniowe

Skróceniu wędzidełka języka mogą towarzyszyć napięciowe bóle głowy, bruksizm, zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego, napięcia obręczy barkowej, niska sprawność warg i tak dalej. Wszystkie te kwestie mają wpływ na jakość i komfort emisji głosu, a ich występowanie może znacznie utrudniać, a nawet uniemożliwiać rozwój wokalny.

Wady wymowy

Wady wymowy są często efektem ubocznym skrócenia wędzidełka języka. I chyba nie trzeba nikomu tłumaczyć, że mogą one wpływać na estetykę wykonania piosenki. Jednak nie tylko estetyka ma tutaj znaczenie. Wypowiadając niektóre głoski nieprawidłowo, (np. gdy zamiast unosić język przy realizacji głoski R, cofamy go) dużo trudniej będzie nam prawidłowo wypozycjonować język na występującej obok samogłosce.

Spis źródeł:

Pluta-Wojciechowska, D. (2015). Zaburzenia czynności prymarnych i artykulacji. Podstawy postępowania logopedycznego. Bytom: Wydawnictwo Ergo-Sum.

Pluta-Wojciechowska, D., Sambor, B. (2016). O różnych typach skróconych wędzidełek języka, ich ocenie i interpretacji wyników badań w logopedii. Logopedia, 45, 123–155.

Rządzka, M. (red.). (2022). Oddech. Norma, patologia, diagnoza, terapia. Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis.