Nos służy do tego, by przez niego oddychać. I choć może nam się to wydawać czymś oczywistym, to nie zawsze takie jest. Wiele osób ma bowiem nawyk oddychania przez usta. Nie wiem czy zdajesz sobie sprawę z tego, jak katastrofalne skutki dla zdrowia, a przez to – głosu – może ze sobą nieść taki wzorzec oddychania.

Zacznijmy jednak od początku. Powietrze może przedostać się do płuc jedną z dwóch ścieżek – poprzez jamę nosową lub ustną. Naturalną tendencją człowieka powinien być wybór tej pierwszej opcji. Natura bowiem tak zaprogramowała nos, by doskonale radził sobie z przypisaną mu funkcją. Dzięki oddychaniu przez nos:

• wdychane przez nas powietrze nawilża się, utrzymując prawidłowe nawodnienie organizmu;
• powietrze jest filtrowane i oczyszczane z drobnoustrojów, co chroni nas przed infekcjami;
• w jamie nosowej wytwarza się substancja chemiczna zwana tlenkiem azotu, która wpływa m.in. na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, krwionośnego, nerwowego, pokarmowego i rozrodczego;
• redukowana jest ilość wdychanego i wydychanego powietrza, co jest niezbędne do prawidłowego dotlenienia organizmu;
• stymulowana jest prawidłowa pozycja spoczynkowa języka;
• stymulowane jest utrzymanie prawidłowej postawy ciała.

Jak łatwo się domyślić, oddychanie przez usta ma działanie dokładnie odwrotne. Prowadzi do:

• wysuszenia ściany gardła i całego organizmu;
• obniżenia odporności, częstszych infekcji dróg oddechowych;
• zaburzeń funkcjonowania układu odpornościowego, krwionośnego, nerwowego, pokarmowego, rozrodczego;
• niedotlenienia organizmu;
• nieprawidłowej pozycji spoczynkowej języka;
• wad postawy i zgryzu;
• zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego;
• zaburzeń napięcia mięśniowego w ciele;
• chrapania i bezdechów sennych;
• ograniczenia ruchomości przepony.

Te wszystkie elementy mogą się przyczyniać do problemów z koncentracją, niedospaniem, chronicznym stresem, do problemów zdrowotnych i tak dalej…

Jakie mogą być przyczyny nawykowego oddychania przez usta?

Przyczyn takiego stanu rzeczy może być bardzo wiele. Często będziemy się zastanawiać nad tym, czy dany czynnik to skutek, czy przyczyna tego problemu. Dlatego lista przyczyn może wyglądać nieco podobnie do listy skutków:

• zaburzenia laryngologiczne (np. przerośnięte migdały, stan zapalny zatok itp.);
• alergie;
• nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka;
• zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego;
• zaburzenia równowagi mięśniowej;
• wada postawy;
• nawyk pozostały po przebytej infekcji;
• skrócone wędzidełko języka lub warg;
• wada zgryzu;
• nieprawidłowa budowa w obrębie układu oddechowego.

Jeżeli obserwujesz u siebie tendencję do oddychania przez usta – w ciągu dnia lub nocy (np. masz problem z chrapaniem) – koniecznie skonsultuj się z lekarzem laryngologiem oraz z trenerem oddechu lub terapeutą miofunkcjonalnym.

Oddychanie przez usta a głos

• Nieprawidłowy oddech przeponowy: oddech torem ustnym zaburza rozkład napięcia mięśniowego w całym ciele, co ma bezpośredni wpływ na pracę przepony i pozostałych mięśni oddechowych.
• Nieprawidłowa dystrybucja powietrza: nawykowe oddychanie przez usta może zaburzać dobór odpowiedniej ilości powietrza, rytm i tempo oddechu. Może to wpływać na napięciową emisję głosu, nieprawidłowe zwarcie fałdów głosowych, trudności z utrzymaniem frazy.
• Nieprawidłowy rezonans: nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka, warg i żuchwy może wpływać na osłabienie mięśni niezbędnych do kształtowania prawidłowego rezonansu.
• Przesuszenie śluzówki: odwodnienie organizmu prowadzi do przesuszenia śluzówki. Staje się ona wtedy podatna na urazy i infekcje.
• Stres: brak efektywnego snu i niedotlenienie organizmu prowadzi do zaburzeń koncentracji i chronicznego stresu, który może uniemożliwiać swobodną emisję głosu.

Wiesz już, że oddech statyczny powinien ZAWSZE odbywać się torem nosowym (pomijając sytuacje wyjątkowe, jak np. katar). Co jednak w sytuacji, gdy mówimy lub śpiewamy? – przeczytaj!

Spis Źródeł:

Patrick McKeown, Zamknij usta. Podręcznik oddychania metodą Butejki, Wydawnictwo Galaktyka, 2013.

James Nestor, Oddech. Naukowe poszukiwania utraconej sztuki, Wydawnictwo Galaktyka, 2021.

Mira Rządzka, Oddech. Norma, patologia, diagnoza, terapia, Wydawnictwo Impuls, 2022.