Podniebienie miękkie to chyba jeden z najbardziej tajemniczych narządów artykulacyjnych w naszej jamie ustnej. Dlaczego? Myślę, że z dwóch powodów. Po pierwsze: ze względu na położenie głęboko w jamie ustnej, jest ono niewidoczne na pierwszy rzut oka. Po drugie: w naszym codziennym życiu korzystamy z niego zazwyczaj nieświadomie i bardzo często dopiero na lekcjach śpiewu dowiadujemy się, że coś takiego istnieje (i w dodatku można tym poruszać!)

Ale do rzeczy – czym jest podniebienie miękkie?

Chyba każdy z nas kojarzy tzw. języczek podniebienny, czyli „woreczek" zwisający w tylnej części naszego gardła, widoczny po szerokim otwarciu buzi. Jest on częścią podniebienia miękkiego. Jeżeli przejechalibyśmy językiem wzdłuż podniebienia twardego w kierunku gardła, w pewnym momencie poczulibyśmy miękkość – to właśnie jest podniebienie miękkie (nie polecam jednak tej próby, ponieważ u niektórych może ona wywołać odruch wymiotny).

Na co dzień pełni ono wiele istotnych funkcji związanych z jedzeniem, połykaniem i oddychaniem.

W przeciwieństwie do podniebienia twardego, podniebienie miękkie nie przywiera do warstwy kostnej. Stąd też jest ono miękkie i… ruchome! Ruchomość podniebienia miękkiego jest dla nas kluczowa w kontekście śpiewu. Jego aktywność jest istotnym elementem tworzenia rezonansu. Ale po kolei.

Podniebienie miękkie może być bierne (opuszczone) lub aktywne (uniesione). Działa ono jak furtka zamykająca przejście do naszych dwóch sąsiadujących ze sobą jam. Opuszczone blokuje drogę do jamy ustnej, uniesione – do jamy nosowej.

W kontekście pracy z głosem oznacza to, że dźwięk będzie rezonował albo w jamie ustnej, albo nosowej. Każdy z tych rodzajów rezonansów charakteryzuje się pewną jakością brzmieniową. Co do zasady, w większości przypadków staramy się unikać brzmienia nosowego podczas śpiewu i mowy (wyjątkiem są głoski nosowe – ą, ę, m, n, ń). Ustny tor rezonacyjny umożliwia uzyskanie pełnej i naturalnej barwy głosu.

Jak świadomie uaktywnić podniebienie miękkie?

Przedstawiam proste ćwiczenie, które pomoże ci poczuć i uświadomić sobie działanie podniebienia miękkiego.

ĆWICZENIE:

1. Delikatnie rozchyl usta i unieś język. Pozostaw je w tej pozycji na całe ćwiczenie.

2. Weź spokojny wdech przez nos i wydech przez usta. Skup się na swoich odczuciach w okolicach gardła. Poczuj przestrzeń, która zamyka się i otwiera. Powtórz 5 razy.

3. Teraz nabieraj powietrze przez usta i wypuszczaj przez nos. Powtórz 5 razy.

4. Następnie wykonuj sekwencję: wdech – wydech nosem, wdech – wydech ustami. Powtórz 5 razy.

5. Nabieraj i wypuszczaj powietrze przez usta. Na wydechu delikatnie westchnij.

Podczas śpiewu dążymy do tego, aby podniebienie miękkie było uniesione – szukamy więc odczucia, które towarzyszy nam podczas oddychania przez usta. (Co nie oznacza, że powinniśmy oddychać przez usta przez cały czas! – jedynie w ramach ćwiczeń. Więcej na temat toru oddechowego w czasie śpiewania dowiesz się tutaj.)

Ważna uwaga: aby podniebienie mogło się swobodnie unieść, wymagane jest wysokie pozycjonowanie języka. Opuszczony język będzie pociągał za sobą podniebienie miękkie!

Spis źródeł:

Kayes, G. (2004). Singing and the Actor (wyd. 2). London: Routledge.

Rządzka, M. (red.). (2025). Oddech. Norma, patologia, diagnoza, terapia. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.

Chapman, J. L. (2006). Singing and Teaching Singing: A Holistic Approach to Classical Voice. San Diego: Plural Publishing.