Żuchwa to ruchoma kość znajdująca się w dolnej części czaszki. Jej ruchy umożliwiają podstawowe czynności, takie jak odgryzanie, gryzienie i żucie. Jest ona również częścią aparatu mowy i odpowiada za budowanie przestrzeni rezonacyjnej dla poszczególnych głosek.

Żuchwa wokalisty

W nauce śpiewu szczególną uwagę poświęcamy samogłoskom. Nie bez przyczyny – to one są fundamentem śpiewanych dźwięków. Aby jednak miały one szansę swobodnie wybrzmieć, żuchwa musi być luźno opuszczona.

Napięcie żuchwy praktycznie zawsze wiąże się z napięciem nasady języka – a jaką rolę odgrywa język w śpiewie, pisałam w tym artykule.

Rozluźnienie żuchwy odpowiada za rezonans, czyli intensywność i swobodę kształtowanego dźwięku. Napięta żuchwa może więc powodować napięcie w głosie.

ĆWICZENIE NR 1:

Spróbuj wykonać takie ćwiczenie: delikatnie otwórz buzię i westchnij. Niech będzie to długie i spokojne westchnienie. Twoja żuchwa powinna automatycznie opaść. Nie chodzi nam tu o intencjonalne rozwieranie żuchwy – to może się wiązać z nadmiernym napięciem, którego chcemy uniknąć.

Właśnie tak rozluźniona, delikatnie opuszczona żuchwa daje nam optymalne warunki do śpiewania.

Ruchy żuchwy podczas śpiewu

Podczas nauki śpiewu na początku często dążymy do tego, by ograniczać ruchomość żuchwy. (Co nie znaczy, by ją blokować). Chodzi tu o tzw. centralizację samogłosek, czyli dopilnowanie, aby wszystkie samogłoski były do siebie jak najbardziej zbliżone brzmieniowo.

Naszym naturalnym nawykiem nabytym w mowie jest poruszanie żuchwą w zależności od tego, jaką samogłoskę wypowiadamy. W śpiewie natomiast chcemy tego uniknąć – to język i wargi mają za zadanie kształtować samogłoski, a nie żuchwa. W przeciwnym wypadku trudno nam będzie osiągnąć spójność brzmieniową i płynność przepływu powietrza.

ĆWICZENIE NR 2:

Spróbuj wykonać kolejne ćwiczenie: stań przed lustrem, swobodnie opuść żuchwę i wymawiaj na zmianę samogłoski i – A. Spróbuj to zrobić tak, aby nie angażować ruchów żuchwy – jedynie język powinien kształtować samogłoski.

Oczywiście, w piosence wyśpiewujemy nie tylko samogłoski, ale również spółgłoski. Wielu spółgłosek nie jesteśmy w stanie wymówić bez ruchu żuchwy. Te niewielkie ruchy są więc nieuniknione. Ważne jednak, aby nie prowadziły one do napięcia i aby żuchwa swobodnie wracała do pozycji neutralnego rozchylenia.

Mimo tych różnych komplikacji, pamiętaj o jednej, najważniejszej zasadzie – żuchwa podczas śpiewu powinna być zawsze LUŹNA!

Spis źródeł:

Gillyanne Kayes, Singing and the Actor, Routledge, 2004.

Janice Chapman, Singing and Teaching Singing: A Holistic Approach to Classical Voice, Plural Publishing, 2017.